Buurtbatterijen: kansrijke oplossing of toekomstmuziek?

Buurtbatterijen worden regelmatig genoemd als mogelijke oplossing voor een voller elektriciteitsnet, het opslaan van zonnestroom en het slimmer verdelen van energie binnen een wijk. Het idee klinkt aantrekkelijk: één grote batterij waar meerdere huishoudens gebruik van maken. Maar hoe werkt een buurtbatterij precies? En is dit op dit moment een realistische oplossing voor Nederlandse woonwijken?

Het korte antwoord: buurtbatterijen zijn technisch mogelijk en er draaien verschillende pilots, maar voor de meeste situaties is er nog geen breed bewezen businesscase. De ontwikkeling bevindt zich vooral tussen pilotproject en maatwerkoplossing.

Een buurtbatterij is een centrale batterij die elektriciteit opslaat voor meerdere woningen tegelijk. In plaats van een batterij in iedere woning wordt één grotere batterij geplaatst die door een groep huishoudens wordt gebruikt.

Op momenten dat zonnepanelen meer stroom produceren dan direct wordt verbruikt, kan deze energie tijdelijk worden opgeslagen. Later kan de energie weer worden gebruikt wanneer de vraag groter is.

Een buurtbatterij wordt vaak genoemd als oplossing voor:

• het verminderen van teruglevering aan het net;
• het beperken van piekbelasting;
• het lokaal benutten van zonnestroom;
• het ondersteunen van wijken met netcongestie;
• toekomstige energiedeling tussen bewoners.

In tegenstelling tot een thuisbatterij staat een buurtbatterij meestal in een aparte technische ruimte of containeropstelling binnen de wijk.

Het verschil met een thuisbatterij is aanzienlijk.

Als vuistregel wordt in verschillende haalbaarheidsonderzoeken gerekend met ongeveer 10 kWh opslagcapaciteit per deelnemend huishouden. Daardoor groeit een buurtbatterij al snel naar tientallen of honderden kWh. Fysiek gaat het vaak om een installatie ter grootte van een zeecontainer.

Ja. De bekendste pilot vond plaats in Rijsenhout, gemeente Haarlemmermeer.

Hier werd in 2017 een buurtbatterij geplaatst met:

• 128 kWh opslagcapaciteit;
• 55 kW laad- en ontlaadvermogen;
• 35 aangesloten huishoudens met zonnepanelen.

Het project werd opgezet door Liander, Lyv Smart Living en energieleverancier Tegenstroom.

Het doel was niet primair financieel rendement, maar onderzoek naar:

• netontlasting;
• spanningskwaliteit;
• lokaal energiegebruik;
• slim energiemanagement.

Ook op andere locaties zijn pilots uitgevoerd, waaronder projecten in Almelo, Etten-Leur en diverse nieuwbouwontwikkelingen.

De energiemarkt verandert snel.

Steeds meer huishoudens:

• hebben zonnepanelen;
• rijden elektrisch;
• gebruiken warmtepompen;
• leveren stroom terug aan het net.

Hierdoor ontstaat op sommige momenten een overschot aan elektriciteit, terwijl er op andere momenten juist tekorten zijn.

Een buurtbatterij kan helpen om vraag en aanbod beter op elkaar af te stemmen.

Mogelijke voordelen

1. Minder belasting van het elektriciteitsnet

Op zonnige dagen kan lokaal opgewekte stroom tijdelijk worden opgeslagen in plaats van direct teruggeleverd.

2. Meer lokaal energiegebruik

Meer energie blijft binnen de wijk beschikbaar.

3. Ondersteuning bij netcongestie

Bij nieuwbouwprojecten of gebieden met beperkte netcapaciteit kan energieopslag soms een deel van het probleem opvangen.

4. Gezamenlijke energievoorziening

In de toekomst kunnen buurtbatterijen mogelijk onderdeel worden van lokale energiegemeenschappen.

Dat heeft vooral te maken met de businesscase. Uit onderzoeken van CE Delft, Witteveen+Bos en de Rijksoverheid blijkt dat er momenteel geen brede rendabele businesscase bestaat voor buurtbatterijen die simpelweg zonnestroom opslaan en later terugleveren aan bewoners. Daar zijn meerdere redenen voor.

Energiebelasting

Bij een thuisbatterij blijft de energie achter de meter van de woning.

Bij een buurtbatterij wordt energie juridisch anders behandeld. Daardoor kunnen energiebelasting en netkosten een belangrijke rol spelen.

Hoge investeringskosten

Onderzoek laat zien dat:

• een buurtbatterij van circa 800 kWh ongeveer €350.000 kan kosten;
• een systeem van 8.000 kWh richting €3,2 miljoen kan gaan.

Organisatie en eigendom

Er moeten afspraken worden gemaakt over:

• eigendom;
• exploitatie;
• onderhoud;
• aansprakelijkheid;
• verrekening van energie.

Dat maakt buurtbatterijen organisatorisch aanzienlijk complexer dan thuisbatterijen.

De Rijksoverheid is opvallend duidelijk.

In een studie over de rol van thuis- en buurtbatterijen wordt geconcludeerd dat deze systemen naar verwachting slechts op beperkte schaal zullen worden ontwikkeld. Ook wordt aangegeven dat er momenteel geen businesscase bestaat, zelfs niet bij afbouw van de salderingsregeling of het aanpassen van belastingregels.

Dat betekent niet dat buurtbatterijen geen toekomst hebben, maar wel dat ze op dit moment vooral interessant zijn in specifieke situaties.

De meest kansrijke toepassingen lijken momenteel te liggen bij:

Nieuwbouwprojecten

Wanneer een buurtbatterij vanaf het begin wordt geïntegreerd in een energiesysteem.

Sociale huurprojecten

Waar meerdere woningen gelijktijdig worden ontwikkeld en beheerd.

Wijken met netcongestie

Wanneer een batterij helpt om een lokaal netprobleem op te lossen.

Lokale energiegemeenschappen

Wanneer bewoners gezamenlijk energie opwekken, opslaan en beheren.

In deze situaties draait de waarde vaak niet alleen om financieel rendement, maar ook om energiezekerheid en netontlasting.

Voor huishoudens die vandaag meer grip willen krijgen op hun eigen energieverbruik, is een thuisbatterij vaak eenvoudiger te realiseren. Het systeem staat op eigen terrein, is direct gekoppeld aan de woning en vereist geen gezamenlijke exploitatie of afspraken met andere bewoners.

Een buurtbatterij kan interessant zijn wanneer meerdere woningen samenwerken, bijvoorbeeld in nieuwbouwprojecten, sociale huurwijken of gebieden met duidelijke netcongestie.

Buurtbatterij versus thuisbatterij

Een thuisbatterij is op dit moment eenvoudiger te realiseren. Een buurtbatterij vraagt vaak om aanvullende afspraken, software, exploitatie en regelgeving.

Praktijkvoorbeeld

Een nieuwbouwproject met honderd woningen en veel zonnepanelen kan tegen beperkingen van het elektriciteitsnet aanlopen.

In zo’n situatie kan een buurtbatterij onderdeel worden van een breder energiesysteem waarin zonnepanelen en slim energiemanagement met elkaar samenwerken.

Hier ligt momenteel waarschijnlijk de grootste praktische toepassing van buurtbatterijen.

Bij Domogo zien we energieopslag als een belangrijke bouwsteen van het toekomstige energiesysteem. Buurtbatterijen kunnen daarin een waardevolle rol spelen, vooral bij nieuwbouwprojecten, wijkvernieuwing en locaties waar het elektriciteitsnet onder druk staat door netcongestie.

Tegelijkertijd vinden we het belangrijk om realistisch te blijven. De meeste buurtbatterijen bevinden zich momenteel nog in de pilotfase of worden toegepast binnen specifieke projecten. Een breed bewezen standaardoplossing voor alle woonwijken is het op dit moment nog niet.

“Voor huishoudens die zelf meer grip willen krijgen op hun energieverbruik, is een thuisbatterij vaak de meest directe en praktische oplossing. Bij nieuwe woonwijken, duurzame gebiedsontwikkelingen of sociale woningbouwprojecten kan juist een collectief energiesysteem, zoals een buurtbatterij, interessant zijn.”

• Meint Schepers, verduurzamingsadviseur

Welke oplossing het beste past, hangt uiteindelijk af van de technische mogelijkheden, de lokale netcapaciteit en de doelen van de bewoners.

Zijn buurtbatterijen hetzelfde als thuisbatterijen?

Nee. Een thuisbatterij is gekoppeld aan één woning. Een buurtbatterij wordt gedeeld door meerdere huishoudens en heeft meestal een veel grotere opslagcapaciteit.

Zijn buurtbatterijen rendabel?

Voor de meeste standaardtoepassingen bestaat momenteel nog geen breed bewezen businesscase. Bij nieuwbouwprojecten of wijken met netcongestie kan een buurtbatterij wel waarde toevoegen.

Hoe groot is een buurtbatterij gemiddeld?

De meeste projecten liggen tussen 100 en 500 kWh. In grotere projecten kunnen systemen oplopen tot meerdere megawattuur opslagcapaciteit.

Zijn buurtbatterijen veilig?

Ja, mits correct ontworpen en geplaatst. Er gelden eisen voor brandveiligheid, ventilatie, monitoring en afstand tot woningen.

Kan een buurtbatterij netcongestie oplossen?

Niet volledig. Wel kan een buurtbatterij helpen om pieken af te vlakken en lokale netproblemen tijdelijk te verminderen. Daarom wordt deze techniek vooral onderzocht in gebieden waar het elektriciteitsnet onder druk staat.

Bij Domogo richten we ons op slimme energieopslag voor woningen en bedrijven. We leveren thuisbatterijen en batterijsystemen van enkele kilowatturen tot ruim 100 kWh, altijd als onderdeel van een slim en toekomstbestendig energiesysteem. Buurtbatterijen volgen we met veel interesse. Mocht er in de toekomst een situatie ontstaan waarin buurtbatterijen aantoonbaar waarde toevoegen aan een wijk én de financiële, juridische en administratieve randvoorwaarden goed zijn geregeld, dan sluiten we niet uit dat Domogo ook op dit gebied een specialistische rol gaat vervullen. Voor nu ligt onze focus op bewezen oplossingen die huishoudens en bedrijven direct meer grip geven op hun energie.

• Rijksoverheid

De rol van thuis- en buurtbatterijen in het energiesysteem van de toekomst

Ministerie van Economische Zaken en Klimaat, 2023

Belangrijke conclusie: thuis- en buurtbatterijen zullen naar verwachting slechts beperkt worden toegepast en er is momenteel geen brede businesscase voor buurtbatterijen.

• CE Delft & Witteveen+Bos

Thuis- en buurtbatterijen

Onderzoek naar kosten, schaalgrootte, businesscases en systeemeffecten van buurtbatterijen.

• Topsector Energie

Resultaten van Nederlandse pilotprojecten rondom collectieve energieopslag

Praktijkonderzoek buurtbatterijen

• LC Energy / QING Onderzoek

Haalbaarheid buurtbatterij

Onderbouwing van schaalgrootte, capaciteit en praktische toepassing van buurtbatterijen.
Beschrijft buurtbatterijen als onrendabele systemen die snel richting tientallen tot honderden kWh groeien.

• Netbeheer Nederland

Netcongestie en flexibiliteit

Achtergrondinformatie over de rol van energieopslag bij een voller elektriciteitsnet.

Dit artikel is geschreven door Meint Schepers, als verduurzamingsadviseur betrokken bij Domogo. Voor dit artikel zijn openbare onderzoeken, praktijkprojecten van netbeheerders en publicaties van de Rijksoverheid geraadpleegd. De ontwikkelingen rondom buurtbatterijen veranderen snel. Indien relevant wordt dit artikel periodiek bijgewerkt op basis van nieuwe inzichten en regelgeving.