Slimme thuisbatterijen krijgen toegang tot nieuwe markten: wat betekent dit voor het rendement?

Een slimme thuisbatterij kan inmiddels meer dan alleen zonnestroom opslaan voor gebruik op een later moment. Dankzij een energiemanagementsysteem (EMS) en slimme aansturing kan de batterij reageren op energieprijzen, vraag en aanbod op de elektriciteitsmarkt en de situatie op het elektriciteitsnet.

Nieuwe markten bieden mogelijkheden om de batterij op meer manieren in te zetten. Tegelijkertijd kunnen bestaande toepassingen steeds beter met elkaar worden gecombineerd. Wat betekent dat voor het rendement van een thuisbatterij?

De eerste toepassing van een thuisbatterij is bekend: overdag opgewekte zonnestroom opslaan en die later in huis gebruiken voor zelfconsumptie. Een slimme thuisbatterij kan voor meer worden ingezet dan alleen het opslaan van energie.

Het EMS houdt rekening met het energieverbruik, de opbrengst van zonnepanelen en de beschikbare batterijcapaciteit. Een aansturende partij kan daar informatie over energieprijzen en markten aan toevoegen. Op basis daarvan wordt bepaald wanneer de batterij laadt of ontlaadt.

Bij een dynamisch energiecontract kan de batterij bijvoorbeeld laden wanneer stroom goedkoop is en de opgeslagen energie later gebruiken wanneer de prijs hoger ligt. Ook kan overtollige zonnestroom op een gunstiger moment worden teruggeleverd.

Een slimme thuisbatterij kan zo op verschillende manieren waarde creëren. Denk aan meer eigen verbruik, gunstig terugleveren, goedkoop inkopen en handelen op verschillende energiemarkten.

Een deel van het huidige rendement van slimme thuisbatterijen komt uit de onbalansmarkt. Op deze markt wordt vraag en aanbod op korte termijn in balans gebracht. Een batterij kan hier flexibiliteit leveren door snel te laden of te ontladen wanneer dat nodig is.

In een rekenvoorbeeld voor een gemiddelde huishoudsituatie kan een slimme thuisbatterij op dit moment rond de €500 per jaar opleveren uit onbalanshandel. De werkelijke opbrengst hangt af van onder meer de batterij, de aansturing en de marktomstandigheden.

De markt verandert wel. Naarmate meer batterijen en andere flexibele systemen beschikbaar komen, zijn er meer partijen die kunnen reageren op schommelingen in vraag en aanbod. Dat kan de prijzen op de onbalansmarkt onder druk zetten en daarmee invloed hebben op de opbrengsten van een batterij.

Tegelijkertijd groeit het aandeel wind- en zonne-energie. De productie daarvan is afhankelijk van het weer en sluit niet altijd aan op het moment waarop elektriciteit wordt gebruikt. De behoefte aan flexibiliteit kan hierdoor toenemen.

De opbrengsten uit onbalanshandel kunnen dus veranderen. Dat maakt het interessant om te kijken naar andere manieren waarop een thuisbatterij kan worden ingezet.

Naast de onbalansmarkt zijn op dit moment ook de day-aheadmarkt en intradaymarkt relevant voor slimme thuisbatterijen. Op de day-aheadmarkt wordt elektriciteit voor de volgende dag verhandeld. Op de intradaymarkt kunnen marktpartijen hun inkoop en verkoop op de leveringsdag aanpassen wanneer verwachtingen over bijvoorbeeld productie of verbruik veranderen. Een slimme thuisbatterij kan op deze prijsverschillen inspelen door op verschillende momenten te laden of te ontladen.

Komende jaren ontstaan nieuwe markten en toepassingen waarin de flexibiliteit van thuisbatterijen kan worden benut. RVO beschrijft verschillende huidige en toekomstige mogelijkheden voor kleinschalige batterijen.

• Balanceringsmarkten (FCR, aFRR en mFRR) – batterijen kunnen helpen om vraag en aanbod op het elektriciteitsnet in balans te houden.
• Lokale congestiemarkten – batterijen kunnen helpen om pieken op het elektriciteitsnet op te vangen op plaatsen waar het netwerk zwaar wordt belast.
• Flextenders en andere flexibiliteitsdiensten – netbeheerders kunnen flexibiliteit inkopen om het elektriciteitsnet beter te benutten.
• Flexibiliteit op laagspanningsniveau – hiervoor worden nieuwe toepassingen en marktmodellen ontwikkeld die op termijn ook voor huishoudelijke batterijen interessant kunnen worden.
• P2P en energiedelen – ontwikkelingen rond energiedelen maken het mogelijk om lokaal opgewekte en opgeslagen energie anders te verdelen.
• Tijdsafhankelijke nettarieven – geen nieuwe markt, maar wel een mogelijke financiële prikkel om stroom op andere momenten af te nemen of terug te leveren.

Twee ontwikkelingen zijn hierbij interessant. Er komen nieuwe markten en toepassingen bij voor batterijflexibiliteit en bestaande mogelijkheden worden beter gecombineerd.

Een slimme thuisbatterij kan hierdoor op verschillende manieren worden aangestuurd. De aansturing kan verschillende signalen en markten meenemen en bepalen welke strategie op een bepaald moment het meest interessant is. Overdag kan de batterij bijvoorbeeld eerst zonnestroom opslaan voor gebruik in de avond. Op een ander moment kan goedkope stroom uit het net worden opgeslagen. Als de marktomstandigheden veranderen, kan beschikbare capaciteit worden ingezet voor een flexibiliteitsdienst.

Een strategie die vandaag goed werkt, hoeft over vijf of tien jaar niet dezelfde waarde te hebben. Nieuwe markten, veranderende energieprijzen, meer batterijcapaciteit en aangepaste regelgeving kunnen allemaal invloed hebben op de manier waarop een batterij wordt aangestuurd.

Benieuwd naar de mogelijkheden van een slimme thuisbatterij in jouw situatie?

De ontwikkeling van nieuwe markten biedt interessante mogelijkheden voor het toekomstige rendement van slimme thuisbatterijen. Naarmate batterijen op meer manieren kunnen worden ingezet, ontstaat er meer ruimte om de beschikbare capaciteit op verschillende momenten te benutten.

Hoe groot het effect daarvan op het rendement wordt, is nog niet goed te voorspellen. Dat hangt af van de ontwikkeling van de energiemarkten, de beschikbare vergoedingen en de manier waarop een batterij wordt aangestuurd.

De verwachting is wel dat een slimme thuisbatterij in de toekomst op meer manieren waarde kan leveren dan alleen via de huidige markten. Dat maakt slimme software en goede aansturing steeds belangrijker.

De ontwikkeling op de energiemarkt maakt actief beheer na installatie belangrijker. Een thuisbatterij gaat jarenlang mee. In die periode kunnen energieprijzen, marktregels, software en de mogelijkheden voor flexibiliteitsdiensten veranderen.

Een slimme batterij moet dus niet alleen bij aanschaf goed worden ingesteld. De aansturing moet zich ook kunnen aanpassen aan nieuwe omstandigheden. Dat kan bijvoorbeeld betekenen dat een andere markt interessanter wordt, dat een laadstrategie wordt aangepast of dat rekening wordt gehouden met veranderende batterijprestaties. Een batterij die vandaag optimaal wordt aangestuurd, kan over enkele jaren een andere strategie nodig hebben.

De thuisbatterij ontwikkelt zich van een systeem dat vooral energie opslaat naar een flexibel onderdeel van het energiesysteem. Nieuwe markten en slimme aansturing bieden steeds meer mogelijkheden om een batterij in te zetten.

Voor het rendement op langere termijn wordt het steeds belangrijker hoe een batterij wordt aangestuurd en kan inspelen op veranderingen in de energiemarkt.

Ben je benieuwd wat een thuisbatterij voor jouw situatie kan betekenen? Vraag een persoonlijk gesprek aan met één van onze adviseurs.

Over de auteur

Meint Schepers is verduurzamingsadviseur. Vanuit zijn technische kennis en dagelijkse praktijk adviseert hij huiseigenaren over thuisbatterijen, slimme aansturing en de ontwikkelingen op de energiemarkt. Daarbij kijkt hij niet alleen naar de batterij, maar naar het complete energiesysteem van de woning.