Van BENG naar ZEB: waarom thuisbatterijen steeds relevanter worden

De manier waarop we naar energie in woningen kijken verandert. Zonnepanelen, warmtepompen, elektrische auto’s en thuisbatterijen zorgen ervoor dat opwek, verbruik en opslag in een woning steeds meer met elkaar samenhangen.

Niet alleen de hoeveelheid energie die een woning gebruikt is van belang, maar ook wanneer energie wordt opgewekt, opgeslagen en gebruikt. Die ontwikkeling komt niet uit het niets. Europese klimaatdoelstellingen en regelgeving sturen de gebouwde omgeving steeds verder richting energiezuinige en emissievrije gebouwen en woningen. In Nederland vormen de BENG-eisen (voor bijna energieneutrale gebouwen) sinds 2021 de basis voor nieuwbouw. De Europese EPBD IV zet de volgende stap richting zero-emission buildings (ZEB) vanaf 2030.

Binnen die ontwikkeling krijgt ook energieopslag een andere rol. Een thuisbatterij is niet alleen een manier om zonnestroom van overdag naar de avond te verplaatsen. In combinatie met slimme aansturing kan een batterij onderdeel worden van het energiesysteem van de woning.

Sinds 1 januari 2021 moeten nieuwe woningen en andere nieuwbouw in Nederland voldoen aan de BENG-eisen. De eisen kijken onder meer naar de energiebehoefte van een gebouw, het gebruik van fossiele energie en het aandeel hernieuwbare energie.

De Europese ontwikkeling gaat verder. De herziene Energy Performance of Buildings Directive (EPBD IV) maakt van zero-emission buildings de nieuwe standaard voor nieuwbouw. Vanaf 2030 geldt de eis voor alle nieuwe gebouwen en woningen, met specifieke uitzonderingsmogelijkheden.

Een ZEB-woning draait daarbij niet alleen om een laag energiegebruik. Het uitgangspunt is een zeer hoge energieprestatie, geen CO₂-uitstoot op locatie door fossiele brandstoffen en een energievoorziening die zoveel mogelijk gebruikmaakt van schone energiebronnen. De Europese Commissie noemt daarbij ook zaken als energieopslag, vraagsturing en slim laden als manieren waarop woningen kunnen bijdragen aan een flexibeler elektriciteitssysteem.

Een thuisbatterij is hiermee niet verplicht. De EPBD schrijft niet voor dat iedere woning een batterij moet krijgen. De ontwikkeling laat wel zien waarom opslag en slimme energiesturing een steeds relevantere plaats krijgen binnen het energiesysteem van een woning.

De energietransitie verandert ook het elektriciteitsnet. Het aandeel wind- en zonne-energie groeit, terwijl deze bronnen niet op ieder moment evenveel elektriciteit leveren.

Op een zonnige middag kan de productie hoog zijn terwijl het elektriciteitsverbruik relatief laag is. In de avond kan de situatie omgekeerd zijn. Het wordt dan belangrijker om vraag en aanbod beter op elkaar af te stemmen.

Energieopslag kan daarbij helpen. Hetzelfde geldt voor het slim aansturen van bijvoorbeeld een elektrische auto, warmtepomp of andere elektrische apparaten.

Ook de Europese elektriciteitsmarkt beweegt in die richting. Sinds september 2025 worden op de Europese day-aheadmarkt prijzen per kwartier vastgesteld. Hierdoor kunnen verschillen binnen een dag nauwkeuriger worden verwerkt in de markt. Voor slimme energiesystemen betekent dit dat er meer momenten zijn waarop het interessant kan zijn om energie te gebruiken, op te slaan of juist terug te leveren.

De thuisbatterij is in Nederland nog een relatief jonge markt. Eind 2024 waren er volgens CBS, op basis van cijfers van DNE Research, ongeveer 76.000 residentiële batterijsystemen in gebruik. Samen hadden deze systemen een opslagcapaciteit van ongeveer 440 MWh.

Eind 2025 had naar schatting 1 à 2 procent van de huishoudens met zonnepanelen een thuisbatterij.

Dat aandeel is nog klein, maar de mogelijkheden om een thuisbatterij in te zetten worden wel groter. Waar een batterij eerst vooral werd gezien als opslag voor overtollige zonnestroom, kan een slim systeem meerdere energiestromen op elkaar afstemmen.

Bij een dynamisch energiecontract kan het EMS rekening houden met de stroomprijzen die 24 uur van tevoren worden vastgesteld en de batterij op basis daarvan op gunstige momenten laden en ontladen.

Voor huishoudens met zonnepanelen komt een belangrijke verandering op 1 januari 2027. Dan stopt de salderingsregeling. Zonnestroom die aan het net wordt teruggeleverd, kan vanaf dat moment niet meer worden weggestreept tegen het eigen elektriciteitsverbruik.

Hierdoor wordt het aantrekkelijker om opgewekte elektriciteit direct in de woning te gebruiken. Een overschot kan bijvoorbeeld worden gebruikt voor het laden van een elektrische auto, het verwarmen van een boiler of het laden van een thuisbatterij.

De ontwikkeling verschuift daarmee van:

opwekken → terugleveren → later verrekenen

naar:

opwekken → zelf gebruiken → slim verschuiven → eventueel opslaan → terugleveren wat overblijft

Een thuisbatterij is daarbij één van de mogelijkheden. Het is niet de enige manier om meer eigen zonnestroom te gebruiken.

Een gewone batterij kan energie opslaan en later weer afgeven. Een slimme thuisbatterij gaat een stap verder.

Het Energy Management System (EMS) kijkt naar verschillende factoren, zoals de zonne-opwek, het energieverbruik, de beschikbare batterijcapaciteit en de actuele en verwachte elektriciteitsprijzen.

Op basis daarvan kan het systeem bepalen wanneer laden of ontladen verstandig is. Een overschot aan zonnestroom kan bijvoorbeeld worden opgeslagen, terwijl de batterij op een ander moment energie levert aan de woning.

De batterij staat daarmee niet meer op zichzelf. Het systeem kan onderdeel zijn van een groter geheel met zonnepanelen, een laadpaal, warmtepomp en andere elektrische apparaten.

Meer over de werking van een EMS en een dynamisch energiecontract lees je in ons artikel over slim energiemanagement van de thuisbatterij.

Een thuisbatterij die vandaag goed functioneert, hoeft over enkele jaren niet op dezelfde manier te worden aangestuurd. Energieprijzen veranderen, regelgeving verandert en ook het energiegebruik van een woning kan veranderen.

Dat maakt actief beheer relevant. Niet alleen de batterij zelf moet goed werken; ook de software en de strategie waarmee het systeem wordt aangestuurd moeten blijven aansluiten op de omstandigheden.

Waarom actief beheer belangrijk is voor het rendement van een thuisbatterij wordt uitgelegd in het artikel.

De ontwikkeling van BENG naar ZEB laat zien dat de rol van energie in woningen verandert.

Bij BENG ligt de nadruk op de energieprestatie van de woning: een beperkte energiebehoefte, een laag fossiel energiegebruik en een aandeel hernieuwbare energie. Bij ZEB wordt de lat verder gelegd richting gebouwen en woningen zonder uitstoot van fossiele brandstoffen op locatie en met een zeer hoge energieprestatie.

Daarbij wordt het steeds belangrijker om niet alleen naar afzonderlijke installaties te kijken. Zonnepanelen, warmtepomp, laadpaal, ventilatie, opslag en het elektriciteitsnet beïnvloeden elkaar.

De woning wordt daarmee steeds meer een energiesysteem.

De thuisbatterij kan daar een relevant onderdeel van zijn, omdat opslag een manier is om opwek en verbruik beter op elkaar af te stemmen. Met slimme aansturing kan de batterij bovendien reageren op de situatie in de woning en op ontwikkelingen in de energiemarkt.

De komende jaren zullen regelgeving, energieprijzen, netcongestie en nieuwe vormen van flexibiliteit bepalen welke rol energieopslag precies krijgt. Eén ontwikkeling is al duidelijk: de thuisbatterij staat steeds minder op zichzelf en wordt steeds meer onderdeel van het totale energiesysteem van de woning.

1. Wat is het verschil tussen BENG en ZEB?

BENG staat voor Bijna Energie Neutrale Gebouwen en vormt sinds 2021 de basis voor de energieprestatie-eisen voor nieuwbouw in Nederland. ZEB staat voor Zero-Emission Building. Deze Europese ontwikkeling stelt vanaf 2030 strengere eisen aan nieuwe gebouwen, met een zeer hoge energieprestatie en geen CO₂-uitstoot op locatie door fossiele brandstoffen.

2. Wordt een thuisbatterij verplicht bij een ZEB-woning?

Nee, de ZEB-regels verplichten huiseigenaren niet om een thuisbatterij te installeren. Wel worden energieopslag en slimme aansturing relevanter, omdat ze kunnen helpen om zelf opgewekte energie beter te benutten en het energieverbruik af te stemmen op het aanbod.

3. Waarom wordt een thuisbatterij belangrijker in een energiezuinige woning?

Een energiezuinige woning gebruikt steeds vaker zonnepanelen, een warmtepomp en andere elektrische systemen. De momenten waarop elektriciteit wordt opgewekt en verbruikt, vallen niet altijd samen. Een slimme thuisbatterij kan energie opslaan en op een later moment beschikbaar maken. Zo wordt de woning een beter afgestemd energiesysteem.

4. Hoe kan een slimme thuisbatterij bijdragen aan een stabieler elektriciteitsnet?

Een slimme thuisbatterij kan laden wanneer er veel elektriciteit beschikbaar is en ontladen wanneer de vraag groter is. Daarmee kan de batterij pieken in vraag en aanbod helpen opvangen. Het effect hangt af van de aansturing, de beschikbare capaciteit en het gedrag van andere gebruikers op het elektriciteitsnet.

5. Is een thuisbatterij nu al interessant of kan ik beter wachten?

Dat hangt af van je energieverbruik, zonnepanelen, teruglevering, wensen en toekomstplannen. De overgang naar ZEB maakt een thuisbatterij niet automatisch noodzakelijk of rendabel. Bij Domogo kijken we naar het complete energieprofiel van je woning en rekenen we door welke mogelijkheden een slimme thuisbatterij in jouw situatie biedt.

Over de auteur

Meint Schepers – Verduurzamingsadviseur bij Domogo
Meint adviseert particulieren over thuisbatterijen, energiemanagement en verduurzaming. Vanuit Domogo kijkt hij naar het complete energiesysteem van een woning en de ontwikkelingen op de energiemarkt.